La Ciasa de la Moniaria l é n frabicat storich con vincoi de carater artistich e culturèl. N’outa chesta cèsa la era spartida te doi pèrts: una desche abitazion e n’autra olache ge vegnia dat lèrga a stala e tobià. La Moniaria la era de proprietà de la Comunità de Fascia e la ge vegnia data al monech a titol de paament per dut chel che l fajea per la comunanza.

Sie servije l era de gran emportanza: anter i lurieres che l aea da fèr l era chel de rencurèr la gejies e soraldut chel de sonèr la ciampènes, sibie ti dis de lurier che ence te momenc particolères desche sègres o per segnalèr n pericol.

I prumes documenc che conta de chest frabicat i é del secol XVI. Più che fazile aboncont, jà tel secol dant l era na sort de itena, fata duta de legn, descheche l era la maor pèrt de la cèses de enlouta.

Da coche disc bel avisa i documenc del 1685 la firma Insam de Gherdena l’à fat i lurieres per fèr su danef la Moniaria, fazile enlouta la é stata fata fora duta de mur. Del 1830 con de gregn lurieres, l fabricat l è stat fat fora coche l vedon amò anchecondì.

Fora per dut l 1900 la Moniaria la é stata arbandonèda e lascèda jir en roina, chest ence percheche la veia Comunità di Fassa, che fossa stat la patrona, l’à perdù sia funzions e sia valuta.

Via per de mé del 2009 l Comprenjorie Ladin di Fascia – anchecondì Comun General de Fascia – l à tout su chest frabicat da la Curazia de Sèn Jan e del 2017 l ge à dat su l’encèria de restruturazion al studie Arch. Giovanazzi&Partners.

Ti egn do l é stat fat i lurieres che, anter vèlch empediment ence pervia de la pandemia del Covid 19, i é stac fenì del 2022.

Tinultima, ai 27 de otober del 2024, en ocajion de la tradizionèla Festa del Rengraziament, l frabicat l é stat inaudà co la prejenza de la autoritèdes; anchecondì chiò l é enciasà l Ofize di Servijes Linguistics e Culturèi del Comun General de Fascia e la Union di Ladins de Fascia, co la redazion de Fascia de La Usc di Ladins.

L é coscita che anchecondì la Ciasa de la Moniaria l à endò sia funzion a servije de la Comunanza de Fascia.